БЕЛАВИ ЛЄТ – ПЛАВИ ЛЕТ
МЕЛАНИЯ ПАВЛОВИЧ МЕЛАНИЈА ПАВЛОВИЋ
(Вибор з поезиї и прози) (Избор из поезије и прозе)
МЕЛАНИЯ ПАВЛОВИЧ (1932-2002)
Мелания Павлович, дзивоцке презвиско Джуня, народзена у Руским Керестуре 9. октобра 1932. року. Основну школу и нїзшу ґимназию зоз малу матуру закончела у своїм валалє, а стредню економску – у Старим Бечею. Економски факултет закончела попри роботи и дипломовала 1972. року.
Першу службу достала у Землєдїлскей задруґи „Перши май” у Руским Керестуре (1951–1960), а вец ше зоз фамилию преселєла жиц до Нового Саду и предлужела робиц як банкарски службенїк (1960–1967). Року 1967. попри роботи у банки закончела Висшу економско–комерциялну школу. Концом 1967. року Мелания Павлович преходзи на роботу до Новинско-видавательного подприємства „Руске слово” як руководитель рахунководства. Ту попри роботи закончела економски факултет и остала робиц аж по одход до пензиї 1989. року.
Мелания Павлович почала писац писнї 1947. року. Теди их обявйовала у єдиним руским мешачнїку за дзеци Пионирска заградка, алє ше аж 1960. року представела як поетеса. Од того часу єй писнї частейше стретаме у Пионирскей заградки, Народним календаре, а дакеди и на бокох Литературного слова, котре раз мешачно виходзи як окремни додаток у тижньових новинох Руске слово аж по нєшка). Од 1970. року и часопис за литературу и културу Шветлосц почина обявйовац єй писнї наменєни одроснутим читачом. Окремне припознанє достала зоз уношеньом 13 єй писньох до Антолоґиї дзецинскей поезиї, котру „Руске слово” видало 1964. року. Теди вона урахована медзи 9 найлєпших тогочасних руских поетох котри писали за дзеци.
Зоз културно–уметнїцку дїялносцу ше почала занїмац ище як школярка керестурскей ґимназиї. През цали час своєй роботней активносци занїмала ше и зоз литературну творчосцу и културно–уметнїцким аматеризмом, особлїво после того як ше преселєла до Нового Саду. Була вецей роки член хору и вокални солист у Културно–уметнїцким дружтве „Максим Горки” у Новим Садзе. У тим чаше була солистка и член дуета, зоз Зденку Оросову, Радио Нового Саду. Даскельо солистични и дуетски писнї и нєшка можеме слухац у руских музичних емисийох.
Автор є векшого числа радио драмох и драмских сличкох за дзеци, котри емитовани. Даєдни з нїх прекладани. Як интерпретатор рижних улогох участвовала у вельким чишлє радио драмох за дзеци и одроснутих. Єй глас ше и нєшка чує у репризованих драмских емисийох на руским язику Радио Нового Саду.
Мелания Павлович була барз комуникативна особа. Була одата за Янка Павловича, подобного по темпераменту а – поведли бизме – и по културно-уметнїцких интересованьох. Так, вони обидвойо велї роки були медзи найактивнєйшима членми Новосадскей сцени Аматерского руского театра „Дядя” и новосадского Културно–уметнїцкого дружтва „Максим Горки”.
Розлука зоз родимим Руским Керестуром, дзе ше дзивчела и основала фамилию, нє лєгко єй падала. Длугши час поциснути чувства, спричинєни з тоту розлуку, знова ожили. Знала повесц, здогадуюци ше тедишнїх хвилькох, же ше ище на спакованим меблю, порихтаним на селїдбу, у нєй знова народзела поетеса. Ту зазначела першу писню наменєну одроснутим, а вец у Новим Садзе другу, трецу... итд. аж по, так повесц, остатнї мешаци живота.
Як дипломовани економист, Мелания Павлович нє була теорийно пририхтана за литературну творчосц. На тото ю наведла любов ґу литератури и жаданє же би за собу охабела писани шлїд. Алє, з практичну роботу на литературним планє, стретнуцами и диялоґом зоз визначнима писателями з других язичних подручох, читаюци їх твори и учаци ше на нїх, – вона успишно надополньовала и свойо теорийне знанє. Тоту констатацию найлєпше потвердзую єй писнї зоз познєйшого периода.
Перша єй публикована кнїжка ноши наслов Нїтки. З друку вишла октобра мешаца 1971. року. Шлїдзи сликовнїца под насловом Веселинка” (1974), вец Сонне бавенє (1982), та Габи одходу (1984). После того обявює збирку приповедкох за дзеци Били жаданя (1988), а потим єй видавательна хижа „Стражилово” 1990. року видава преложени писнї под насловом Веселиште, цо асоцирує на сликовнїцу Веселинку. Вец шлїдзи двоязичне виданє єй кнїжки на релациї Нови Сад–Подґорица, з насловом Яр у моїм шерцу – Пролеће у мом срцу. Теди є вибрана и за члена Дружтва писательох Чарней Гори. Свою кнїжку Розбавене лєто, на жаль, нє дожила видзиц, – з друку вишла у априлу 2003. року, а Мелания, звладана зоз чежку хороту, умарла коло пол рока скорей.
З роботу на културно–уметнїцким планє здобула значне число припознаньох, спомедзи котрих значнєйши: Плакета КУД „Максим Горки” за 30 роки активносци, Стриберна плакета АРТ „Дядя” за 25 роки театралней роботи, Награда „Невен” за кнїжку поезиї за дзеци „Веселинка”, Златна значка КПЗ Сербиї за театрални аматеризм и общу аматерску културно-уметнїцку дїялносц, Повеля ССРН Войводини, Искри култури КПЗ Войводини и Орден роботи зоз стриберним венцом (1988).
Умарла точно о єден мешац после того як наполнєла 70 роки – 9. новембра 2002. року. Похована є 10. новембра истого року на Новим теметове у Новим Садзе.
Дюра Латяк
НАДПОМНУЦА ПРИРИХТОВАЧОХ
У литературним опусу Меланиї Павлович – творя го лирични писнї и приповедки за дзеци – еґзистую штири тематично-структурни круги: писнї за дзеци, писнї за одроснутих, приповедки реалистичного проседеа, приповедки фантастичней вокациї. Кажди з тих кругох означени з особлївим поетичним кодом. Пририхтоваче ше намагали зоз своїм вибором у гранїцох утвердзеного обсягу публикациї, назначиц спомнути жанровски и структурни компоненти предоченого дїла. Два циклуси писньох и зґруповани шейсц прозни єдинки (три приповедки засновани на реалней обсервациї, а три витворени з наративну фикцию), прешвечени зме, одражую тото намаганє.
Уметнїцку вредносц конкретного витвореня пририхтоваче тримали як найважнєйше мерадло вибераня текстох, алє оценьовали и значенє їх мотивох, односно животносц їх идейох. Ясне же ше пририхтоваче у тей деликатней роботи операли на власни похопйованя уметнїцкей вредносци и дружтвеней улоги литературного витвореня. Же ше у їх вибору находза и даскельо писнї котри достали место у дзепоєдних скорей обявених кнїжкох представяцкого характера, то лєм доказ нєзаобиходней високей вредносци тих поетских єдинкох..
Пририхтоваче завжали становиско же вибрани писнї треба читачови понукнуц у оциску з єдней прекладательней визури, т.є. з єдней прекладачовей руки. Прето иснуюци преклади нє вжали до огляду, алє дали писнї у новим прекладним облєчиве. Зоз тим витворели намиру: и стих и проза ноша печаци лєм по єдного прекладача. Кратки виводи зоз литератури о творчосци нашей писательки буду олєгчовац єй рецепцию, а можу помогнуц и преучовачом литератури. Призначка о Меланиї Павлович треба же би читачови, насампредз гевтому цо чита по сербски, приблїжела єй творчу подобу. З тима додатками ориґиналному читаню, значно ше повекшує информативносц Белавого лєту, цо значи и його виродостойнєйше приятельованє зоз младим и зоз старшим любительом красней литератури.
Як жридла пририхтоваче хасновали кнїжки Меланиї Павлович:
1. НЇТКИ, „Руске слово”, 1971
2. СОННЕ БАВЕНЄ, „Руске слово”, 1982
3. БИЛИ ЖАДАНЯ, „Руске слово”, 1988
4. ГАБИ ОДХОДУ, „Руске слово”, 1984
5. РОЗБАВЕНЕ ЛЄТО, „Руске слово”,2003, и
6. АНТОЛОҐИЯ ДЗЕЦИНСКЕЙ ПОЕЗИЇ, „Руске слово”, 1964
Л. Х. и Дю. Л.
Рецензенти о кнїжки
Штефан Гудак:
ОБДУМАНИ КОНЦЕПТ КНЇЖКИ
Маюци у оглядзе познати мена сербскей и войводянскей литератури мр Луки Хайдуковича, Михайла Рамача и Дюри Латяка котри стоя у подпису того рукопису, скоро же и нє була потребна рецензия. Но, кед ми и попри тим рукопис доручени на увид, я го уважно пречитал и, кед слово о вибору зоз творчосци Меланиї Павлович, можем повесц же вон обдумани и присподобени ґу концепту кнїжки, котра зложена зоз трох цалосцох (У сну биваю, Нєочувана тайна и Вєдно пойдземе). Пейц кнїжки поезиї Меланиї Павлович, обявени у периодзе од 1971. по 2003. рок даваю можлївосц виробку рижних поглядох на єй творчи поетски резултат.
Вибор, котри пред нами, гутори голєм тельо о писньох, кельо и о авторох вибору писньох. У тим случаю у позитивним смислу. Прешпив писньох зоз руского на сербски одлични. При даєдних писньох скоро же прешпив уметнїцки богатши, поетски облєченши зоз средствами з якима поетски язик сербского бешедного подруча розполага. Читателє поезиї Меланиї Павлович на сербским язику, дзекуюци прешпиву мр Луки Хайдуковича, наисце маю пред собу поезию яку поетеса на руским язику жадала написац; нє ощербени анї за найдробнєйшу финесу, котру маґистер сербского слова зоз знаньом вихасновал у прешпиву.
Давид Кецман Дако:
ПОСТОЯНОСЦ ГАРМОНИЇ ВИДИМОГО И НЄВИДИМОГО
Прешло досц часу од остатнього попатрунку Меланиї Павлович до небесного безкраю же би ше потвердзело кельо єй литературне дїло наменєне младому читацкому возросту вредносно постояне и досц виволуюце же бо було сполєглїва подпорка дзецку котре у кнїжкох глєда одвити на вшелїяки загадочни питаня. Дїло „Белави лєт” , витворене зоз вибору зоз кнїжкох писньох и приповедкох тей авторки таке же саме зоз собу потвердзує давно висловени вредносни одреднїци. И було кед слово о писнї або о приповедки, доминантне єй прешвеченє о постояносци гармониї медзи шицким на жеми и по днебесним зводом видимого и нєвидимого. Шицко под истим закрицом, а з виру до доброти и ходом по слунечним боку живота шицки ше множества збераю до єднини, до швета зоз витворлївих снох котри тельо прицагуюци и зоз загадочносцу провокативни же ше видзи нєсущним же чи тото цовидзиме або лєм нагадуєме стваарносц або ява. Кажда животна хвилька то дар, а треба го лєм на час препознац и як добиток прилапиц. Шицко повязане зоз єдну нїтку и нєважне же чи то нїтка любови, товаришства або – гвари поетеса – „даяка треца сила” – поручує тота писателька. Иншак, перши циклус писньох баржей за дзеци нїзшого школского возросту, а у другим кругу писнї силнєйшого лирского набою и зоз свойствами медитативносци, писнї котри вимагаю зоз животом и знаньом искуснєйшого читателя.
У швеце литератури за дзеци Мелания Павлович значно векши досяги досцигла у своєй прози. И на бокох тей кнїжки приповедки зоз цикавшого собития у чиїм стредзиску драматичносц у котрей ше кажди з актерох з власним дїлом препознава. Поучованє тиж зведзене на пристойну миру, було кед слово о одношеньох у фамилийним гнїздзе, у школи, на лєтованю, у природи котра вимага же би ше шицки о нєй старали на спосом яй цо ше и птици и людзе стараю о себе, о своїм живоце. Шицки жаданя можу буц виполнєни накельо су природни и накельо ше на гевто у себе и у других цо найщирейше, зоз шветлосцу виполнєне, у доброти операме/приклонюєме. Доброта заєднїцки менователь цалосного литературного дїла Меланиї Павлович. З доброту шветлосц котра зоз часом не гашнє. Напроцив.
